Atak paniki – co robić, jak pomóc drugiej osobie i ile to trwa

Atak paniki – co robić, jak pomóc drugiej osobie i ile to trwa

Najważniejsze informacje
  • Atak paniki to nagła fala silnego lęku z objawami z ciała: kołataniem serca, dusznością, drżeniem, zawrotami głowy. Zwykle nasila się w ciągu około 10 minut, a potem słabnie. Całość trwa najczęściej od kilku do kilkunastu minut, choć osobie w ataku czas dłuży się nieraz znacznie bardziej.
  • Podczas ataku pomaga proste „zejście na ziemię”: wolniejszy oddech z dłuższym wydechem, oparcie ciała, nazwanie tego, co się dzieje, i przeczekanie fali. Osobie obok pomaga spokój, krótkie zdania i obecność, bez przekonywania, że „nie ma się czego bać”.
  • Pierwszy atak, ból w klatce piersiowej lub objawy, które budzą Twój niepokój, warto skonsultować z lekarzem. Jeśli ataki wracają albo zaczynasz bać się samego strachu, pomoże rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą.

Atak paniki, „anxiety attack” – co to właściwie jest?

Atak paniki (inaczej napad paniki) to krótki, gwałtowny epizod silnego lęku lub dyskomfortu. Pojawia się nagle i towarzyszy mu kilka objawów z ciała naraz, na przykład:

  • kołatanie lub przyspieszone bicie serca,
  • pocenie się, drżenie, uderzenia gorąca lub dreszcze,
  • uczucie duszności albo ściskania w gardle lub klatce piersiowej,
  • zawroty głowy, mdłości, mrowienie w dłoniach,
  • poczucie nierealności i silny strach: przed utratą kontroli, zemdleniem, a nawet śmiercią.

Czasem w internecie spotkasz angielskie określenie *anxiety attack* („atak lęku”). W potocznym użyciu oznacza zwykle to samo albo coś bardzo podobnego: falę silnego lęku. W języku specjalistów używa się terminu „atak (napad) paniki”, i o nim jest ten tekst.

Atak paniki nie jest diagnozą sam w sobie. Może zdarzyć się w różnych okolicznościach i nie zawsze oznacza zaburzenie. O tym, kiedy warto się temu przyjrzeć, piszemy niżej.

Ile trwa atak paniki?

Według większości źródeł objawy narastają szybko i osiągają szczyt zwykle w ciągu około 10 minut, a potem stopniowo słabną. Cały epizod trwa najczęściej od kilku do kilkunastu minut. Zdarzają się dłuższe, bywa też, że objawy wracają falami. Po ataku często zostaje zmęczenie, drżenie albo „rozbicie”, które mijają w ciągu kolejnych godzin.

To ważne, bo w środku ataku wydaje się, że to będzie trwało w nieskończoność. Wiedza, że fala ma swój szczyt i opadnie, sama w sobie bywa pomocna.

Co robić podczas ataku paniki? Radzenie sobie z paniką krok po kroku

Nie ma jednej metody, która działa u każdego. Poniższe kroki to ogólne wskazówki, które wiele osób uznaje za pomocne. Wypróbuj je na spokojnie, najlepiej zanim kolejny atak się pojawi.

  1. Zatrzymaj się i nazwij to, co się dzieje. Powiedz sobie w myślach: „to atak paniki, jest nieprzyjemny, ale minie”. Nie musisz z nim walczyć.
  2. Usiądź lub oprzyj się o ścianę. Poczuj ciężar ciała, stopy na podłodze, plecy oparte o oparcie. Jeśli jesteś w ruchu, zjedź na bok lub wyjdź z tłumu, jeśli możesz.
  3. Wydłuż wydech. Nabierz powietrza nosem na około 3–4 sekundy, wypuść ustami wolniej, na 5–6 sekund. Nie musi być idealnie. Pomóc może też liczenie oddechów albo skorzystanie z narzędzia Oddech w mini aplikacjach PSYCHE.
  4. Wróć do tu i teraz. Wymień po cichu pięć rzeczy, które widzisz, cztery, których możesz dotknąć, trzy, które słyszysz. Możesz też chwycić coś zimnego lub mocno docisnąć dłonie do kolan.
  5. Pozwól falom przejść. Im bardziej próbujesz ją zatrzymać, tym czasem bywa silniejsza. Obserwuj objawy jak pogodę: przychodzą, osiągają szczyt, odchodzą.
  6. Po ataku zadbaj o siebie. Napij się wody, usiądź, odpocznij. Nie oceniaj siebie surowo, że „znów się nie opanowałeś_aś”.

Jak pomóc drugiej osobie podczas ataku paniki?

Jeśli obok Ciebie ktoś ma atak paniki, możesz zrobić więcej, niż myślisz. Najważniejsze są spokój i obecność.

  1. Zachowaj spokój i mów powoli. Krótkie zdania: „Jestem tu. Jesteś bezpieczny_a. To minie.”
  2. Zapytaj, czego potrzebuje. Jedni wolą, żebyś został_a blisko, inni trochę przestrzeni. Nie dotykaj bez pytania.
  3. Zaproponuj miejsce do siedzenia i, jeśli to możliwe, ciszę z dala od tłumu.
  4. Pomóż w oddychaniu. Możesz oddychać razem z nią lub nim, wolno, z dłuższym wydechem.
  5. Unikaj frazesów. „Weź się w garść” i „nie ma się czego bać” zwykle zwiększają poczucie osamotnienia. Lepiej: „Widzę, że jest Ci bardzo trudno. Zostaję z Tobą.”
  6. Po ataku nie drąż. Zapytaj, jak się czuje, i zaproponuj wodę lub odpoczynek. Do rozmowy o tym, co się stało, można wrócić później.

Co zwykle pomaga po ataku paniki, żeby wracał rzadziej?

Poza samym momentem ataku pomaga to, co obniża ogólny poziom napięcia i uczy lepiej rozumieć własne reakcje.

  • Sen i regularne posiłki. Niedospanie i głód potrafią wzmacniać pobudzenie.
  • Kofeina i alkohol. U części osób nasilają objawy lękowe, więc warto sprawdzić, jak reaguje Twoje ciało.
  • Ruch na miarę możliwości, na przykład spacer.
  • Ćwiczenie oddechu i uważności w spokojne dni. Łatwiej sięgnąć po nie w trudnej chwili, gdy już je znasz.
  • Zrozumienie błędnego koła. Po pierwszym ataku wiele osób zaczyna się bać kolejnego. Ten lęk przed lękiem sprawia, że ciało jest w ciągłej gotowości, a to ułatwia powrót ataku. Rozmowa ze specjalistą pomaga to koło przerwać.
  • Nieunikanie wszystkiego. Rezygnowanie z miejsc, w których wystąpił atak, daje chwilową ulgę, ale z czasem może zawężać życie. Tu przydaje się wsparcie, żeby wracać stopniowo.

U wielu osób dobrze sprawdza się psychoterapia, na przykład poznawczo-behawioralna. Skuteczność zależy od osoby i sytuacji, dlatego dobór pomocy warto omówić ze specjalistą.

Jak często się to zdarza?

Atak paniki przeżywa w życiu wielu ludzi, a nie każdy z nich ma zaburzenie. Zaburzenie lękowe napadowe (zaburzenie paniki) rozpoznaje się wtedy, gdy ataki wracają, pojawiają się bez wyraźnej przyczyny, a człowiek żyje w ciągłej obawie przed kolejnym albo zmienia przez to swoje zachowanie. Diagnozę stawia specjalista po rozmowie i, gdy trzeba, po wykluczeniu innych przyczyn zdrowotnych.

Kiedy poszukać pomocy?

Najpierw sprawdź zdrowie, jeśli masz wątpliwości. Objawy ataku paniki mogą przypominać objawy chorób serca, płuc czy tarczycy. Jeśli to pierwszy taki epizod, ból w klatce piersiowej jest silny, promieniuje do ręki lub szczęki, albo objawy różnią się od tych, które znasz, skontaktuj się z lekarzem. Nie ocenisz tego sam_a po objawach.

Dzwoń pod numer alarmowy 112, jeśli:

  • ból lub ucisk w klatce piersiowej jest silny lub narasta albo promieniuje do ręki, szczęki lub pleców,
  • masz silną duszność, która nie ustępuje, omdlewasz lub tracisz przytomność,
  • masz poczucie, że dzieje się coś groźnego dla życia, i nie wiesz, co robić,
  • ktoś obok ma takie objawy, a Ty nie jesteś pewny_a, czy to atak paniki.

W razie wątpliwości lepiej, żeby zbadał Cię lekarz, niż zakładać, że „to na pewno nerwy”.

Warto umówić się do specjalisty, jeśli:

  • ataki wracają lub boisz się, że wrócą,
  • unikasz miejsc, transportu, tłumu albo wychodzenia z domu,
  • lęk wpływa na pracę, sen, relacje albo codzienne życie,
  • czujesz, że sam_a nie dajesz rady.

Możesz zacząć od konsultacji psychologicznej lub spotkania online. Jeśli potrzebna jest dłuższa praca nad lękiem, pomoże psychoterapia. Więcej o tym, jak pracujemy z lękiem, znajdziesz na stronie Lęk i ataki paniki. Gdy trzeba rozważyć leczenie lekami, decyzję podejmuje lekarz, na przykład psychiatra.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj na wizytę. Zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub skorzystaj z bezpłatnego telefonu wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym 116 123.