Czy AI zmienia nasz mózg? Co wiemy, a czego jeszcze nie

Czy AI zmienia nasz mózg? Co wiemy, a czego jeszcze nie

Najważniejsze informacje
  • Mózg zmienia się pod wpływem doświadczeń przez całe życie. To zwykła plastyczność, nie nowość. Nie ma jednak badań, które pokazywałyby trwałą, strukturalną zmianę mózgu wywołaną używaniem AI.
  • Istnieją natomiast wstępne dane, że intensywne korzystanie z AI wiąże się z mniejszym wysiłkiem myślowym i słabszym zapamiętywaniem. To głównie badania krótkie, z małymi próbami albo oparte na ankietach.
  • Najlepiej traktować je jako sygnał do ostrożności, a nie jako dowód szkody.

Zacznijmy od plastyczności

Mózg dorosłego człowieka zmienia się pod wpływem tego, co robimy. Taksówkarze uczący się map miasta, muzycy ćwiczący instrument, osoby uczące się nowego języka: wszyscy zostawiają ślad w tym, jak ich mózg pracuje. To zwykła cecha mózgu.

Dlatego samo stwierdzenie, że „mózg się zmienia”, niewiele mówi. Zmienia się przy każdej aktywności. Prawdziwe pytanie brzmi: czy zmiany związane z AI są trwałe, czy szkodzą i czy da się je odróżnić od zwykłych skutków innych nawyków. Na to pytanie nie ma jeszcze odpowiedzi.

Co zmierzono?

Badanie EEG z MIT („Your Brain on ChatGPT”, 2025). Naukowcy porównali osoby piszące eseje z pomocą modelu językowego, z wyszukiwarką i bez pomocy. W grupie z AI zapis aktywności mózgu pokazywał słabsze połączenia między obszarami, a uczestnicy gorzej pamiętali, co napisali. To jednak preprint, czyli praca jeszcze niezrecenzowana. Próba była mała (54 osoby w pierwszych sesjach i 18 w ostatniej), a EEG pokazuje aktywność w danej chwili, nie trwałą zmianę zdolności. Pojawiły się też krytyczne uwagi metodologiczne, a sami autorzy prosili, żeby nie streszczać wyników jako „AI ogłupia”.

Ankieta Microsoftu i Carnegie Mellon (2025). 319 pracowników umysłowych opisało swoje doświadczenia. Im bardziej ufali AI, tym mniej, jak sami zgłaszali, angażowali krytyczne myślenie. To odpowiedzi z ankiety, a nie pomiar umiejętności.

Badanie Gerlicha (2025). 666 osób. Częstsze korzystanie z AI wiązało się z niższymi wynikami w teście krytycznego myślenia, a pośredniczyło w tym „przerzucanie” myślenia na narzędzie. To korelacja: nie wiemy, czy AI obniża te wyniki, czy sięgają po nią częściej osoby, które i tak mniej analizują. Autor sam o tym pisze.

Eksperymenty z losowym przydziałem (2026, preprinty). W jednym z nich ponad tysiąc osób dostało pomoc AI przy zadaniach. Wyniki w trakcie poprawiły się, ale po odebraniu pomocy te osoby radziły sobie gorzej i częściej się poddawały. W drugim programiści uczący się nowej biblioteki z pomocą AI nauczyli się mniej. Zauważono jednak, że ci, którzy aktywnie pytali i dociekali, uczyli się dalej. To najmocniejszy typ dowodu spośród wymienionych, ale to wciąż krótkie preprinty.

Analogie: nawigacja i wyszukiwarka

Często przywołuje się badania nad GPS: u osób polegających na nawigacji słabiej rozwija się pamięć przestrzenna. To obserwacje, a nie dowód przyczyny, i dotyczą innego narzędzia. Można je traktować jak przykład, że przerzucanie zadania na narzędzie może osłabiać wprawę w tym zadaniu. Znany „efekt Google’a” (ludzie gorzej pamiętają to, co mogą sprawdzić) bywa podawany jako fakt, ale kluczowy wynik tych badań nie został w ponownych próbach potwierdzony, więc nie opieramy na nim wniosków.

Czego nie wiemy

  • Czy zmiany są trwałe, czy znikają po zmianie nawyków.
  • Czy dotyczą wszystkich, czy tylko osób, które oddają narzędziu całe myślenie.
  • Jaka jest różnica między „nie ćwiczę, więc słabnę” a „AI szkodzi”.
  • Czy młodsze mózgi są bardziej narażone. Danych jest niewiele.

Co z tego wynika w praktyce?

Wygodny wniosek nie brzmi „AI niszczy mózg”, tylko: mózg, jak mięsień, wzmacnia się tym, co robi, a to, co robi za nas narzędzie, przestajemy ćwiczyć. Nie jest to jeszcze udowodnione dla AI, ale zgadza się z tym, jak działa uczenie się. O praktycznych nawykach piszemy w następnym tekście serii.

Jeśli zauważasz, że trudniej Ci się skupić, pamiętasz mniej, niż dawniej, albo czujesz mgłę w głowie, przyczyn może być wiele: stres, sen, przemęczenie, depresja, zaburzenia uwagi. Warto je wyjaśnić z lekarzem lub psychologiem, zamiast zakładać, że to wina jednego narzędzia. Możesz zacząć od konsultacji psychologicznej lub spotkania online. Gdy trudności z koncentracją są częstsze i dotyczą też dawnych lat, pomóc może diagnoza, o której piszemy w ofercie PSYCHE.