Mutyzm wybiórczy u dziecka – psycholog dziecięcy we Wrocławiu

Czym jest mutyzm wybiórczy

Mutyzm wybiórczy to trudność, w której dziecko potrafi mówić i w wielu sytuacjach mówi, na przykład w domu, ale w innych miejscach lub przy innych osobach, najczęściej w przedszkolu albo w szkole, konsekwentnie milczy. Milczenie utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni i utrudnia dziecku naukę lub kontakty z rówieśnikami.

W klasyfikacjach diagnostycznych (DSM-5, ICD-11) mutyzm wybiórczy jest zaliczany do zaburzeń lękowych. Nie oznacza to, że dziecko jest „trudne" albo że rodzice coś zrobili źle. To sposób, w jaki lęk ujawnia się u niektórych dzieci: głos przestaje być dostępny tam, gdzie dziecko czuje się najbardziej obserwowane.

Rozpoznanie zawsze stawia specjalista. Ten tekst ma charakter informacyjny.

Jak się przejawia

Mutyzm wybiórczy zwykle zauważa się, gdy dziecko zaczyna przedszkole lub szkołę. Może wyglądać różnie.

• W domu: dziecko rozmawia swobodnie, żartuje, bywa głośne. Wielu rodziców jest zaskoczonych, gdy dowiadują się od nauczycieli, że ich dziecko w ogóle się nie odzywa.
• W przedszkolu lub szkole: brak odpowiedzi na pytania, brak słów przy powitaniu, porozumiewanie się gestem, skinieniem głowy lub szeptem, czasem zastygnięcie w bezruchu.
• W kontaktach z dorosłymi: trudność w rozmowie z dalszą rodziną, sąsiadami, lekarzem lub sprzedawcą, nawet jeśli dziecko ich zna.
• W zachowaniu: napięcie, unikanie wzroku, wycofanie, niechęć do chodzenia do przedszkola lub szkoły, bóle brzucha przed wyjściem z domu.
• Wśród rówieśników: dziecko chętnie bawi się w ciszy, ale rzadko inicjuje rozmowę, a koledzy mogą przestać zapraszać je do zabawy.

Skąd się bierze

Nie ma jednej przyczyny. Najczęściej opisuje się splot kilku czynników:

• Temperament: duża wrażliwość, ostrożność w nowych sytuacjach, skłonność do lęku.
• Rodzina: lęk lub nieśmiałość u bliskich, ale też po prostu wspólne cechy temperamentu.
• Rozwój mowy i języka: trudności w mówieniu, dwujęzyczność lub przeprowadzka do innego kraju mogą zwiększać napięcie wokół mówienia.
• Inne trudności rozwojowe: u części dzieci towarzyszą im cechy ze spektrum autyzmu lub trudności w przetwarzaniu bodźców.
• Doświadczenia: nagła zmiana, stres, trudny start w przedszkolu lub szkole. Nie jest to jednak regułą i często nie da się wskazać jednego wydarzenia.

Rodzice zwykle szukają winy w sobie. Warto wiedzieć, że mutyzm wybiórczy nie jest skutkiem „złego wychowania".

Mutyzm wybiórczy a inne trudności

Podobnie wyglądać mogą różne sytuacje, dlatego przy ocenie bierze się pod uwagę całość:

• Nieśmiałość. Dziecko potrzebuje czasu, ale zwykle po oswojeniu się zaczyna mówić.
• Lęk społeczny. Często towarzyszy mutyzmowi wybiórczemu, zwłaszcza u starszych dzieci. Zob. też lęk i ataki paniki.
• Trudności w rozwoju mowy i języka. Wymagają oceny logopedy, a czasem pracy z logopedą równolegle z innym wsparciem.
• Cechy ze spektrum autyzmu. Zob. autyzm i zespół Aspergera.
• Trudności ze słuchem. Jeśli masz wątpliwości, dobrze sprawdzić także słuch.

O tym, co jest powodem milczenia Twojego dziecka, nie musisz zgadywać. Pomoże w tym konsultacja.

Jak wygląda pomoc w Centrum PSYCHE

Konsultacja dla rodziców. Rozmawiamy o tym, kiedy i przy kim dziecko mówi, jak wygląda jego dzień w przedszkolu lub szkole, jak rozwijało się od małego i co już próbowaliście. Dziecko nie musi mówić na pierwszym spotkaniu. Specjalista dobiera sposób kontaktu do dziecka, na przykład zabawę, rysunek lub rozmowę przez gest.

Ocena sytuacji. Specjalista ocenia, czy mamy do czynienia z mutyzmem wybiórczym, i sprawdza, czy towarzyszą mu inne trudności, takie jak lęk, trudności w mowie lub w rozwoju. W razie potrzeby może zaproponować konsultację innego specjalisty, na przykład logopedy lub psychiatry dziecięcego. Decyzje o dalszym postępowaniu podejmuje specjalista wspólnie z Tobą.

Spotkania z dzieckiem. Jeśli to będzie potrzebne, dziecko może przychodzić na spotkania z psychologiem, w których zaczyna się od oswajania sytuacji bez presji mówienia.

Wsparcie dla rodziców. Rozmawiamy o tym, jak reagować na milczenie dziecka, jak rozmawiać z przedszkolem lub szkołą i jak dbać o siebie, gdy sytuacja jest dla Was trudna.

Nie obiecujemy konkretnego efektu ani terminu, bo każde dziecko i każda rodzina są inne.

Co możesz zrobić już teraz

1. Nie wywieraj presji. Unikaj próśb w rodzaju „powiedz coś", „no powiedz dzień dobry". Dziecko i tak wie, że oczekujesz słów, a nacisk zwykle zwiększa napięcie.
2. Nie karz i nie nagradzaj za mówienie. Spróbuj okazywać zainteresowanie dzieckiem, a nie tym, czy się odezwie.
3. Przyjmuj każdy sposób porozumiewania. Gest, skinienie, rysunek czy kartka są dla dziecka wsparciem, nie „wygodnictwem".
4. Mów o trudności spokojnie. Przy dziecku nie określaj go jako „tego, co nie mówi". Możesz powiedzieć: „czasem trudno Ci mówić w tym miejscu i to jest w porządku".
5. Przygotuj dziecko na nowe sytuacje. Powiedz mu wcześniej, dokąd idziecie i kto tam będzie, oraz daj czas na oswojenie się.
6. Porozmawiaj z nauczycielami. Wyjaśnij, że dziecko mówi w domu i że milczenie nie jest brakiem szacunku. Poproś o spokojne podejście bez zmuszania do odpowiedzi.
7. Szukaj konsultacji. Im wcześniej zorientujesz się, co się dzieje, tym łatwiej dobrać wsparcie.

Jak się z nami umówić

Rejestracja jest możliwa przez Booksy lub telefonicznie pod numerem +48 668 093 234 (poniedziałek–piątek, 9:00–18:00). Przyjmujemy w gabinetach przy ul. Białowieskiej i przy ul. Małopanewskiej we Wrocławiu, a także online.