Metody na lepszą koncentrację uwagi u dziecka – co można zrobić w domu i w szkole?

Metody na lepszą koncentrację uwagi u dziecka – co można zrobić w domu i w szkole?

· przeczytasz w 4 minuty

Najważniejsze informacje
  • Koncentrację dziecka wspierają przede wszystkim proste rzeczy: wystarczająca ilość snu i ruchu, stały rytm dnia, spokojne miejsce do nauki, krótkie i jasne polecenia oraz dzielenie zadań na małe kroki.
  • W szkole pomagają krótsze zadania, przerwy ruchowe, dobre miejsce w klasie i współpraca rodziców z nauczycielami, a konkretna, szybka pochwała działa lepiej niż porównywanie czy kary za nieuwagę.
  • Jeśli trudności trwają kilka miesięcy, pojawiają się w różnych miejscach i utrudniają naukę lub codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować je ze specjalistą, bo domowe sposoby nie zastępują diagnozy.

Zacznij od podstaw: sen, ruch, jedzenie

Zmęczone dziecko trudno się skupia. Dzieci w wieku szkolnym potrzebują zwykle około 9–12 godzin snu na dobę, a stałe pory zasypiania i wstawania pomagają bardziej niż jednorazowe „odespanie” w weekend. Podobnie ważny jest codzienny ruch na świeżym powietrzu, regularne posiłki i picie wody. Warto też ograniczać ekrany przed snem, bo opóźniają zasypianie. Jeśli dziecko wciąż jest wyraźnie przemęczone mimo wystarczającego snu, dobrze porozmawiać z pediatrą.

Stały rytm dnia i przewidywalność

Dzieciom łatwiej się skupiać, gdy wiedzą, co je czeka. Pomaga prosty plan dnia powieszony w widocznym miejscu, z obrazkami lub krótkimi hasłami: szkoła, obiad, odpoczynek, lekcje, kolacja. O zmianach planu lepiej uprzedzać z wyprzedzeniem („za pięć minut kończymy zabawę”), niż przerywać nagle.

Miejsce do nauki

Dobre miejsce do odrabiania lekcji to takie, w którym jest mało bodźców: wyłączony telewizor, telefon poza zasięgiem wzroku, na biurku tylko to, co jest potrzebne do danego zadania. Jedno stałe miejsce i stała pora sprawiają, że mózg szybciej „wchodzi” w tryb nauki. Dla niektórych dzieci lepsze jest miejsce blisko rodzica, który jest w pobliżu, ale nie pracuje za dziecko.

Małe kroki zamiast jednego dużego zadania

Duże zadanie bywa zniechęcające. Warto je podzielić: najpierw trzy przykłady, potem krótka przerwa, następnie kolejne trzy. U młodszych dzieci sprawdzają się krótkie okresy pracy (np. 10–15 minut) przeplatane przerwami, które można odmierzać zegarem lub klepsydrą. Dobrze, gdy dziecko widzi, ile zostało do końca, na przykład skreślając wykonane punkty na liście.

Jak mówić do dziecka?

  • Zacznij od kontaktu: podejdź, zwróć na siebie uwagę, a dopiero potem poproś.
  • Dawaj jedno polecenie naraz, w krótkich zdaniach.
  • Poproś, żeby powtórzyło polecenie własnymi słowami.
  • Zamiast „uważaj” powiedz, co konkretnie ma zrobić: „zamknij zeszyt i weź piórnik”.
  • Chwal konkretnie i od razu: „Udało się skończyć trzy zadania bez przerwy, to była porządna robota”.

Ruch jako pomoc, nie przeszkoda

Dla wielu dzieci ruch pomaga w skupieniu. Krótkie przerwy na rozciąganie, kilka przysiadów czy przejście się po pokoju między zadaniami mogą pomóc wrócić do pracy. Warto, żeby ruch był wpisany w plan dnia, a nie pojawiał się jako nagroda, którą można stracić.

Zabawy i gry ćwiczące uwagę

Memory, układanki, szukanie różnic, gry planszowe wymagające czekania na swoją kolej, wspólne czytanie, zabawy w „Jaki to dźwięk?” czy proste ćwiczenia z oddechem to miłe sposoby na spędzanie czasu, które angażują uwagę. Traktujmy je jako dodatek do codziennych nawyków, a nie jako leczenie: same nie rozwiążą trudności, które mają inną przyczynę.

Współpraca ze szkołą

W szkole mogą pomóc: miejsce w ławce blisko nauczyciela i z dala od okna lub drzwi, krótsze zadania, więcej czasu na pracę, przerwy ruchowe, polecenia podane też na piśmie, jasne zasady oceniania. Warto porozmawiać z wychowawcą i wspólnie ustalić, co sprawdza się w domu, a co w klasie. W razie potrzeby można skorzystać z pomocy poradni psychologiczno-pedagogicznej. Nasza oferta pomoc dzieciom z trudnościami w uczeniu się opisuje, jak można wesprzeć dziecko w nauce.

Czego unikać?

  • Porównywania z rodzeństwem i rówieśnikami.
  • Karania za nieuwagę, bo dziecko często nie robi tego celowo.
  • Kilku poleceń jednocześnie i robienia kilku rzeczy naraz.
  • Długich, jednorazowych sesji nauki bez przerw.
  • Nadmiaru zajęć dodatkowych, który dziecko dodatkowo przemęcza.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Zgłoszenie się do psychologa jest wskazane, gdy trudności z koncentracją trwają dłużej niż kilka miesięcy, pojawiają się w różnych miejscach (w domu, w szkole, w trakcie zabawy), wyraźnie utrudniają naukę lub relacje albo towarzyszą im lęk, smutek, zmiany w zachowaniu. Przyczyną może być ADHD, ale też stres, trudności w uczeniu się czy kłopoty ze snem, więc dobrze najpierw ustalić źródło. Więcej o tym piszemy w artykułach ADHD czy problemy z koncentracją? oraz jaka terapia będzie najlepsza dla dziecka z trudnościami z koncentracją. Konsultację można umówić u psychologa dziecięcego. W wybranych sytuacjach jako uzupełnienie rozważa się także trening EEG biofeedback.

Źródła

Paruthi S. i wsp., Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, American Academy of Sleep Medicine, „Journal of Clinical Sleep Medicine”, 2016.

Wolraich M.L. i wsp., Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents, American Academy of Pediatrics, „Pediatrics”, 2019.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Parent Training in Behavior Management for ADHD oraz ADHD in the Classroom.

Artykuł skonsultowany merytorycznie z Pauliną Stacherską. Ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.