Jak radzić sobie z hejtem w szkole?

Czym jest hejt i przemoc rówieśnicza?

Potocznie słowem „hejt” określamy obraźliwe, poniżające lub agresywne zachowania skierowane przeciwko konkretnej osobie. W środowisku szkolnym mogą one przyjmować formę przezywania, ośmieszania, komentowania wyglądu, pochodzenia czy sposobu zachowania, rozsiewania plotek, izolowania z grupy, gróźb, a także publikowania obraźliwych zdjęć, filmów i komentarzy w internecie. Nie każdy konflikt między uczniami jest jednak przemocą rówieśniczą. O bullyingu mówi się zwykle wtedy, gdy zachowania są powtarzalne, występuje nierównowaga sił, a osoba doświadczająca przemocy ma trudność z samodzielną obroną.

Hejt w internecie nie kończy się po wyjściu ze szkoły

Szczególnie obciążającą formą przemocy jest cyberprzemoc. Obraźliwe wiadomości, komentarze, przerobione zdjęcia, kompromitujące nagrania czy wykluczanie z klasowych grup mogą docierać do dziecka również wieczorem, w weekend czy podczas wakacji. W przeciwieństwie do tradycyjnej przemocy szkolnej treści opublikowane w sieci mogą szybko dotrzeć do dużej liczby osób i pozostać dostępne przez długi czas. Dziecko może więc mieć poczucie, że nie istnieje miejsce, w którym naprawdę może odpocząć od problemu.

Po czym poznać, że dziecko może doświadczać hejtu?

Nie każde dziecko powie rodzicom wprost: „Koledzy się ze mnie śmieją” albo „Jestem prześladowany w klasie”. Czasami pierwszym sygnałem jest nagła niechęć do chodzenia do szkoły, częste bóle brzucha lub głowy przed lekcjami, pogorszenie ocen, wycofanie z kontaktów z rówieśnikami, płaczliwość, drażliwość, problemy ze snem czy rezygnacja z dotychczasowych zainteresowań. Niepokoić może również silna reakcja na powiadomienia w telefonie, nagłe usuwanie kont w mediach społecznościowych albo unikanie rozmów o tym, co dzieje się w klasie. Takie zachowania nie muszą oznaczać przemocy rówieśniczej, ale warto spokojnie sprawdzić, co się za nimi kryje.

Jak rozmawiać z dzieckiem, które doświadcza hejtu?

Najważniejsze jest stworzenie dziecku przestrzeni, w której może opowiedzieć o sytuacji bez obawy przed oceną. Zamiast rozpoczynać od przesłuchania i wielu szczegółowych pytań, warto przede wszystkim wysłuchać. Pomocne mogą być komunikaty: „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś”, „Chcę ci pomóc” czy „Zastanowimy się razem, co możemy zrobić”. Należy unikać bagatelizowania sytuacji słowami „nie przejmuj się”, „musisz być twardszy” albo „oni tylko żartują”. UNICEF zaleca, aby dziecko zostało spokojnie wysłuchane i otrzymało jasny komunikat, że odpowiedzialność za krzywdzące zachowanie ponosi osoba, która się go dopuszcza.

Nie odpowiadać hejtem na hejt

Naturalną reakcją dziecka może być chęć odwetu. W praktyce odpowiadanie wyzwiskami, publikowanie kompromitujących materiałów na temat sprawcy czy wdawanie się w internetowe kłótnie może doprowadzić do eskalacji konfliktu. Warto uczyć dziecko asertywnych, krótkich reakcji, wycofania się z niebezpiecznej sytuacji oraz szukania pomocy u dorosłego. W przypadku cyberprzemocy dobrze jest również zachować dowody – np. wiadomości, zrzuty ekranu, zdjęcia czy informacje o kontach, z których publikowane są treści – zamiast natychmiast wszystko usuwać. APA wskazuje również, że dzieci powinny wiedzieć, do których konkretnie dorosłych mogą zwrócić się o pomoc.

Kiedy włączyć szkołę?

Jeżeli hejt pochodzi od uczniów, rodzic nie powinien pozostawiać dziecka z zadaniem samodzielnego „dogadania się” ze sprawcami. Warto zgłosić sytuację wychowawcy, pedagogowi lub psychologowi szkolnemu, a w poważniejszych albo powtarzających się przypadkach również dyrekcji. Dobrze przekazać konkretne informacje: co się wydarzyło, jak długo trwa problem, kto uczestniczył w zdarzeniach i jakie istnieją dowody. Obowiązujące w Polsce standardy ochrony małoletnich powinny określać m.in. zasady bezpiecznych relacji między dziećmi, zachowania niedozwolone, procedury ochrony przed zagrożeniami w internecie, osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń oraz sposób udzielania wsparcia dziecku po ujawnieniu krzywdzenia.

Jak wzmacniać dziecko, które stało się obiektem hejtu?

Pomoc nie powinna ograniczać się wyłącznie do zatrzymania zachowania sprawców. Długotrwałe wyśmiewanie lub odrzucenie może wpływać na samoocenę, poczucie bezpieczeństwa i sposób, w jaki dziecko zaczyna postrzegać siebie. Warto wzmacniać jego relacje z życzliwymi rówieśnikami, umożliwiać rozwijanie zainteresowań i przypominać mu o jego mocnych stronach. Jednocześnie należy uważać, aby nie sugerować, że to dziecko powinno się zmienić, żeby przestało być obiektem hejtu. Odpowiedzialność za przemoc zawsze leży po stronie osoby, która ją stosuje, a nie po stronie dziecka, które jej doświadcza.

Kiedy warto zgłosić się do psychologa?

Konsultację psychologiczną warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy po doświadczeniu hejtu dziecko zaczyna unikać szkoły, wycofuje się z kontaktów, ma trudności ze snem, staje się silnie lękowe lub drażliwe, często płacze, traci zainteresowanie aktywnościami, które wcześniej sprawiały mu przyjemność, albo wyraźnie obniża się jego samoocena. Przemoc rówieśnicza może wiązać się m.in. z nasileniem lęku, obniżonym nastrojem i trudnościami w funkcjonowaniu szkolnym. Psycholog może pomóc dziecku zrozumieć własne emocje, odbudować poczucie bezpieczeństwa oraz ćwiczyć strategie radzenia sobie w trudnych sytuacjach społecznych.

Najważniejsze: dziecko nie powinno pozostawać z hejtem samo

Hejt nie jest „normalnym elementem dorastania”, który dziecko musi po prostu przetrwać. Dorośli – rodzice, nauczyciele, pedagodzy i psychologowie – mają istotną rolę w przerwaniu przemocy i przywróceniu dziecku poczucia bezpieczeństwa. Warto reagować również wtedy, gdy dziecko jest świadkiem krzywdzenia innego ucznia. Polskie materiały dotyczące standardów ochrony małoletnich podkreślają, że należy powiadomić dorosłego pracownika szkoły o przemocy rówieśniczej, a osoba poszkodowana powinna otrzymać wsparcie i empatię. Im wcześniej problem zostanie zauważony i potraktowany poważnie, tym większa szansa, że uda się ograniczyć jego konsekwencje dla funkcjonowania emocjonalnego i społecznego dziecka.