ADHD u kobiet – dlaczego tak często zostaje nierozpoznane?

ADHD u kobiet – dlaczego tak często zostaje nierozpoznane?

ADHD u kobiet może wyglądać inaczej, niż się spodziewamy

ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) jest zaburzeniem neurorozwojowym, którego objawy rozpoczynają się w dzieciństwie, ale u wielu osób utrzymują się również w dorosłości. Obejmują przede wszystkim trudności związane z uwagą, impulsywnością oraz nadmierną aktywnością. Nie każda osoba z ADHD jest jednak wyraźnie ruchliwa czy impulsywna. U dziewcząt i kobiet częściej na pierwszy plan mogą wysuwać się objawy nieuwagi – roztargnienie, zapominanie, problemy z organizacją i rozpoczynaniem zadań, gubienie przedmiotów czy trudności z utrzymaniem koncentracji. NICE zwraca uwagę, że ADHD jest niedostatecznie rozpoznawane u dziewcząt i kobiet, które rzadziej kierowane są na diagnostykę i mogą częściej otrzymywać inne rozpoznanie.

„Przecież w szkole dobrze sobie radziła”

Jednym z powodów późnej diagnozy jest przekonanie, że osoba z ADHD musi mieć problemy z nauką. Tymczasem dobre oceny, ukończone studia czy sukcesy zawodowe nie wykluczają ADHD. Dziewczynka może być spokojna, siedzieć w ławce i nie przeszkadzać nauczycielowi, a jednocześnie „odpływać” myślami, zapominać polecenia, odkładać zadania do ostatniej chwili i potrzebować znacznie więcej czasu na ich wykonanie. Zdolności, wysoka motywacja, pomoc rodziców czy bardzo uporządkowane środowisko mogą przez wiele lat kompensować trudności. Problemy stają się niekiedy bardziej widoczne dopiero wtedy, gdy rośnie liczba obowiązków i zmniejsza się zewnętrzne wsparcie – na studiach, po rozpoczęciu pracy czy po założeniu rodziny.

Maskowanie ADHD – kiedy otoczenie nie widzi problemu

Wiele kobiet przez lata rozwija rozbudowane strategie pozwalające ukryć trudności. Mogą tworzyć liczne listy i przypomnienia, wielokrotnie sprawdzać wykonane zadania, pracować wieczorami, aby nadrobić zaległości, przychodzić znacznie wcześniej z obawy przed spóźnieniem albo wkładać ogromny wysiłek w utrzymywanie porządku i kontroli. Z zewnątrz taka osoba może być postrzegana jako dobrze zorganizowana i odpowiedzialna. Ona sama może jednak doświadczać chronicznego zmęczenia i poczucia, że bez ciągłego kontrolowania siebie wszystko zacznie się rozpadać. Takie maskowanie i strategie kompensacyjne są jednym z czynników mogących utrudniać rozpoznanie ADHD u kobiet.

ADHD może zostać pomylone z lękiem lub depresją

Kolejnym problemem jest współwystępowanie innych trudności psychicznych. Kobieta może zgłosić się po pomoc z powodu lęku, obniżonego nastroju, problemów ze snem, niskiej samooceny czy poczucia przeciążenia. Są to realne problemy wymagające uwagi, jednak czasami współistnieją z nierozpoznanym ADHD. Wieloletnie zapominanie, spóźnianie się, niedotrzymywanie terminów czy trudności w realizowaniu własnych planów mogą dodatkowo wpływać na samoocenę i samopoczucie. Dlatego podczas diagnozy ważne jest spojrzenie na całą historię funkcjonowania pacjentki, a nie wyłącznie na objawy występujące w chwili zgłoszenia się po pomoc.

Jak ADHD może wyglądać w codziennym życiu dorosłej kobiety?

Sygnałem skłaniającym do konsultacji może być powtarzający się od lat zestaw trudności: zapominanie o terminach i spotkaniach, gubienie rzeczy, problemy z planowaniem czasu, rozpoczynanie wielu zadań bez ich kończenia, odkładanie obowiązków mimo świadomości konsekwencji czy trudność w skupieniu się podczas rozmowy lub czytania. Niektóre kobiety opisują również poczucie „chaosu w głowie”, szybkie przeciążanie się nadmiarem obowiązków i bodźców albo funkcjonowanie głównie pod presją zbliżającego się terminu. Pojedyncze takie zachowania zdarzają się większości ludzi. W ADHD mają jednak charakter utrwalony, występują w różnych obszarach życia i powodują istotne trudności w codziennym funkcjonowaniu.

Dlaczego diagnoza pojawia się czasem dopiero po trzydziestce lub czterdziestce?

Przez wiele lat kobieta może radzić sobie dzięki strukturze zapewnianej przez szkołę, rodzinę lub stosunkowo niewielkiej liczbie obowiązków. W dorosłości wymagania gwałtownie rosną – trzeba jednocześnie pamiętać o pracy, domu, finansach, terminach, dokumentach, relacjach czy obowiązkach rodzinnych. Dotychczasowe strategie mogą przestać wystarczać. Eksperci wskazują również, że nasilenie objawów u części kobiet może zmieniać się w związku ze zmianami hormonalnymi, m.in. w przebiegu cyklu miesiączkowego oraz w okresie okołomenopauzalnym. Jest to obecnie intensywnie badany obszar i nie powinien być traktowany jako samodzielna podstawa rozpoznania ADHD.

Jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłej kobiety?

Rozpoznania ADHD nie powinno się opierać wyłącznie na internetowym teście ani pojedynczym kwestionariuszu. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad dotyczący obecnego funkcjonowania oraz okresu dzieciństwa, ocenę objawów w różnych obszarach życia, ich wpływu na codzienne funkcjonowanie, a także analizę innych możliwych przyczyn zgłaszanych trudności. Pomocne mogą być standaryzowane kwestionariusze, informacje od bliskich oraz dokumentacja z wcześniejszych lat, np. świadectwa lub opinie szkolne. NICE podkreśla, że diagnoza powinna opierać się na pełnej ocenie klinicznej i psychospołecznej oraz historii rozwojowej i psychiatrycznej, a nie jedynie na wynikach skal.

Kiedy warto zgłosić się na konsultację?

Jeżeli trudności z koncentracją, pamięcią, organizacją, impulsywnością czy zarządzaniem czasem występują od wielu lat i realnie wpływają na pracę, naukę, relacje lub codzienne obowiązki, warto rozważyć konsultację ze specjalistą zajmującym się diagnostyką ADHD u osób dorosłych. Szczególnie istotna może być konsultacja w sytuacji, gdy dotychczasowe wyjaśnienia nie tłumaczą w pełni charakteru problemów. Rozpoznanie ADHD nie polega na przypisaniu każdemu roztargnieniu konkretnej diagnozy. Jego celem jest ustalenie, skąd rzeczywiście wynikają trudności danej osoby i jaka forma pomocy będzie dla niej najbardziej odpowiednia.

Źródła

  1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management, guideline NG87.
  2. Quinn P.O., Madhoo M., A Review of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Women and Girls: Uncovering This Hidden Diagnosis, Primary Care Companion for CNS Disorders, 2014.
  3. Young S. i wsp., Females with ADHD: An expert consensus statement taking a lifespan approach providing guidance for the identification and treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder in girls and women, BMC Psychiatry, 2020.
  4. Attoe D.E., Climie E.A., Miss. Diagnosis: A Systematic Review of ADHD in Adult Women, Journal of Attention Disorders, 2023.
  5. Research advances and future directions in female ADHD: the lifelong interplay of hormonal fluctuations with mood, cognition, and disease, przegląd dotyczący ADHD u kobiet w perspektywie całego życia.