Jak rozpoznać atak paniki? Objawy, których nie należy ignorować

Czym jest atak paniki?

Atak paniki, nazywany również napadem paniki, to nagły epizod bardzo silnego lęku lub intensywnego dyskomfortu, któremu towarzyszą objawy psychiczne i fizyczne. Charakterystyczne jest to, że reakcja organizmu może być nieproporcjonalnie silna w stosunku do rzeczywistego zagrożenia, a czasami zagrożenia nie ma wcale. Objawy rozwijają się gwałtownie i zwykle osiągają największe nasilenie w ciągu kilku minut. Atak może wystąpić zarówno w ciągu dnia, jak i podczas snu.

Jakie są najczęstsze objawy ataku paniki?

Objawy napadu paniki mogą różnić się u poszczególnych osób. Do najbardziej charakterystycznych należą: kołatanie lub bardzo szybkie bicie serca, uczucie duszności, przyspieszony oddech, ucisk lub ból w klatce piersiowej, drżenie ciała, nadmierne pocenie się, uderzenia gorąca albo dreszcze, nudności, zawroty głowy, uczucie osłabienia oraz mrowienie lub drętwienie kończyn. Mogą występować również poczucie dławienia się oraz suchość w ustach.

Bardzo charakterystyczne są również objawy psychiczne. Osoba doświadczająca ataku może mieć nagłe i niezwykle silne poczucie, że „zaraz stanie się coś złego”. Może pojawić się lęk przed śmiercią, utratą przytomności, utratą kontroli nad sobą czy „zwariowaniem”. Czasami występuje derealizacja – wrażenie, że otoczenie jest nierealne lub dziwnie zmienione – albo depersonalizacja, czyli poczucie odłączenia od własnego ciała lub siebie.

Jak długo trwa atak paniki?

Jedną z cech pozwalających odróżnić napad paniki od bardziej przewlekłego napięcia i lęku jest jego gwałtowny przebieg. Objawy zazwyczaj szybko narastają i osiągają szczyt w ciągu kilku minut. Według NHS większość napadów trwa około 5–20 minut, choć zdarzają się epizody trwające dłużej. Po ustąpieniu objawów może pozostać zmęczenie, osłabienie oraz obawa przed kolejnym atakiem.

Atak paniki czy zwykły lęk?

Lęk może narastać stopniowo i utrzymywać się przez wiele godzin, dni, a nawet dłużej. Atak paniki ma natomiast zazwyczaj gwałtowny początek i bardzo duże nasilenie objawów. Człowiek może jeszcze chwilę wcześniej funkcjonować stosunkowo normalnie, a następnie poczuć intensywne kołatanie serca, duszność, zawroty głowy i przekonanie o bezpośrednim zagrożeniu. Właśnie połączenie nagłości, silnych doznań fizycznych i bardzo intensywnego lęku jest charakterystyczne dla napadu paniki.

Dlaczego atak paniki przypomina zawał?

Objawy ataku paniki mogą być niezwykle sugestywne. Ból lub ucisk w klatce piersiowej, kołatanie serca, problemy z oddychaniem, osłabienie czy zawroty głowy mogą przypominać objawy problemów kardiologicznych. Dlatego nie należy automatycznie zakładać, że każdy taki epizod jest „tylko stresem”. Szczególnie w przypadku pierwszego ataku, nietypowych lub bardzo nasilonych dolegliwości albo wątpliwości co do ich przyczyny wskazana jest ocena lekarska. Objawy przypominające napad paniki mogą bowiem występować również w przebiegu innych problemów zdrowotnych.

Czy jeden atak paniki oznacza zaburzenie lękowe?

Nie. Pojedynczy napad paniki nie oznacza automatycznie rozpoznania zaburzenia psychicznego. U części osób taki epizod pojawia się raz lub kilka razy, np. w okresie dużego obciążenia emocjonalnego. O zaburzeniu panicznym mówimy natomiast wówczas, gdy występują nawracające, nieoczekiwane napady paniki, a następnie utrzymuje się obawa przed kolejnymi napadami lub dochodzi do istotnej zmiany zachowania związanej z próbą ich uniknięcia. NIMH wskazuje, że w diagnostyce zaburzenia panicznego znaczenie ma m.in. utrzymywanie się takich obaw lub zmian zachowania przez co najmniej miesiąc.

Lęk przed kolejnym atakiem – mechanizm błędnego koła

Po pierwszym napadzie częstym problemem staje się nie tylko sam atak, lecz także strach przed jego powtórzeniem. Osoba zaczyna uważnie obserwować swoje ciało: kontroluje tętno, oddech, zawroty głowy czy inne sygnały. Naturalne zmiany fizjologiczne mogą być interpretowane jako zapowiedź kolejnego napadu, co zwiększa napięcie i jeszcze bardziej nasila odczucia płynące z ciała. Z czasem może pojawić się unikanie miejsc kojarzonych z wcześniejszym atakiem – komunikacji miejskiej, galerii handlowych, zatłoczonych pomieszczeń, prowadzenia samochodu czy przebywania poza domem bez bliskiej osoby.

Kiedy warto zgłosić się do psychologa?

Jeżeli ataki paniki powtarzają się, pojawia się ciągły lęk przed kolejnym napadem albo obawa zaczyna ograniczać codzienne życie, warto skonsultować się z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem psychiatrą. Szczególnie ważnym sygnałem jest rezygnowanie z aktywności, podróży, spotkań czy wychodzenia z domu z obawy przed wystąpieniem objawów. Profesjonalna diagnoza pozwala określić charakter trudności i zaplanować odpowiednią formę pomocy. Zaburzenia związane z napadami paniki można skutecznie leczyć, a jednym z dobrze poznanych podejść terapeutycznych jest psychoterapia.

Podsumowanie

Atak paniki jest intensywnym, ale przemijającym epizodem lęku. Najbardziej charakterystyczne są jego nagły początek, szybkie narastanie objawów oraz połączenie silnych reakcji fizycznych z poczuciem zagrożenia. Kołatanie serca, duszność, drżenie, zawroty głowy, ucisk w klatce piersiowej oraz strach przed śmiercią czy utratą kontroli mogą być bardzo przerażające. Jeśli jednak napady zaczynają się powtarzać lub powodują zmianę codziennego funkcjonowania, warto poszukać profesjonalnej pomocy. Jednocześnie pierwszego lub nietypowego epizodu z nasilonymi objawami fizycznymi nie należy samodzielnie diagnozować jako ataku paniki – w razie wątpliwości konieczna jest konsultacja medyczna.

Źródła

1. National Institute of Mental Health (NIMH), Panic Disorder: What You Need to Know. NIMH – informacje o zaburzeniu panicznym
2. Mayo Clinic, Panic attacks and panic disorder – Symptoms and causes. Mayo Clinic – panic attacks and panic disorder
3. NHS, Panic disorder. NHS – panic disorder
4. World Health Organization, Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders. WHO – ICD-11 Clinical Descriptions and Diagnostic Requirements
5. National Center for Biotechnology Information, Panic Disorder and Agoraphobia Criteria. NCBI – kryteria dotyczące napadu paniki