Jak wybrać psychologa na pierwszą wizytę?

Zacznij od określenia, z czym potrzebujesz pomocy

Nie trzeba mieć postawionej diagnozy ani dokładnie wiedzieć, co jest źródłem problemu, aby umówić się do psychologa. Warto jednak zastanowić się, co skłoniło nas do poszukiwania pomocy. Może to być obniżony nastrój, lęk, przewlekły stres, trudności w relacjach, problemy rodzinne, kryzys życiowy, niska samoocena, problemy z koncentracją czy poczucie, że samodzielne radzenie sobie z emocjami staje się coraz trudniejsze. W przypadku dziecka powodem konsultacji mogą być między innymi trudności emocjonalne, problemy w szkole, zachowania agresywne, wycofanie, lęki czy problemy z uwagą. Wstępne określenie problemu ułatwia znalezienie osoby, która ma doświadczenie w pracy z podobnymi trudnościami.

Sprawdź wykształcenie i doświadczenie specjalisty

Przed umówieniem pierwszej wizyty warto zapoznać się z profilem psychologa. Istotne są przede wszystkim jego wykształcenie, ukończone szkolenia oraz obszary, w których się specjalizuje. Innego doświadczenia może wymagać praca z dziećmi i młodzieżą, innego pomoc osobom dorosłym z zaburzeniami lękowymi, depresją czy trudnościami w relacjach, a jeszcze innego diagnoza ADHD lub spektrum autyzmu. Warto również zwrócić uwagę na to, czy dana osoba zajmuje się konsultacjami psychologicznymi, diagnostyką czy prowadzi psychoterapię. Pojęcia „psycholog” i „psychoterapeuta” nie oznaczają bowiem dokładnie tego samego rodzaju przygotowania zawodowego.

Nie wybieraj wyłącznie na podstawie opinii w internecie

Opinie innych pacjentów mogą być pomocne, jednak nie powinny stanowić jedynego kryterium wyboru. Relacja z psychologiem jest bardzo indywidualna – specjalista doskonale odpowiadający potrzebom jednej osoby nie musi być najlepszym wyborem dla innej. American Psychological Association zwraca uwagę, że po zweryfikowaniu kompetencji specjalisty jednym z najważniejszych kryteriów jest to, czy pacjent czuje się przy nim komfortowo i czy możliwe jest zbudowanie dobrej relacji terapeutycznej.

Zwróć uwagę na to, jak czujesz się podczas pierwszego spotkania

Pierwsza konsultacja służy nie tylko temu, aby psycholog poznał pacjenta. To również okazja, aby pacjent mógł poznać psychologa. Warto zwrócić uwagę, czy specjalista uważnie słucha, nie ocenia, daje przestrzeń do wypowiedzi i stara się zrozumieć zgłaszane trudności. Dobra relacja terapeutyczna powinna opierać się na zaufaniu, empatii, szacunku i współpracy. Badania wskazują, że jakość relacji terapeutycznej oraz zgodność pacjenta i terapeuty co do celów pracy są istotnymi czynnikami związanymi z efektami psychoterapii.

Jednocześnie nie trzeba oczekiwać, że już podczas pierwszych kilkunastu minut pojawi się pełne zaufanie czy poczucie swobody. Rozmowa o osobistych doświadczeniach z obcą osobą może początkowo powodować skrępowanie. Ważniejsze jest to, czy mamy poczucie, że psycholog traktuje nas poważnie, próbuje zrozumieć naszą sytuację i tworzy warunki pozwalające stopniowo budować zaufanie. Zalecenia dotyczące dobrej opieki psychologicznej podkreślają znaczenie relacji opartej na empatii, wsparciu i braku oceniania.

Dobry psycholog powinien wyjaśnić, jak będzie wyglądała dalsza praca

Po zebraniu najważniejszych informacji psycholog powinien przedstawić swoje wstępne rozumienie problemu i zaproponować kolejne kroki. W zależności od sytuacji może to być kilka konsultacji, pogłębiona diagnostyka, psychoterapia albo skierowanie do innego specjalisty, np. psychiatry, neurologa czy pedagoga. Pacjent powinien mieć możliwość zadawania pytań dotyczących proponowanej formy pomocy, jej celów i przewidywanego przebiegu. Współczesne standardy opieki psychologicznej podkreślają znaczenie wspólnego podejmowania decyzji – pacjent nie powinien być jedynie biernym odbiorcą zaleceń, ale aktywnym uczestnikiem procesu pomocy.

A jeśli po pierwszej wizycie czujesz, że to nie jest odpowiedni psycholog?

Umówienie się na konsultację nie oznacza zobowiązania do dalszych spotkań. Jeśli mimo odpowiednich kwalifikacji specjalisty pacjent czuje, że trudno będzie mu przy tej osobie otwarcie rozmawiać lub nie odpowiada mu proponowany sposób pracy, może skonsultować się z innym psychologiem. Nie musi to oznaczać, że pierwszy specjalista jest niewłaściwy – czasami po prostu nie dochodzi do odpowiedniego „dopasowania”. APA wskazuje, że wybór psychologa jest kwestią bardzo indywidualną, a poczucie komfortu i możliwość stworzenia dobrej relacji są istotnymi elementami tego wyboru.

Pierwsza wizyta to przede wszystkim rozmowa

Nie trzeba specjalnie przygotowywać się do pierwszej konsultacji ani wiedzieć, od czego zacząć. Psycholog zazwyczaj sam poprowadzi rozmowę, pytając o powód zgłoszenia, aktualną sytuację, samopoczucie, ważne wydarzenia życiowe oraz oczekiwania wobec spotkań. Można również przygotować wcześniej pytania, które chce się zadać specjaliście. Pierwsza konsultacja ma przede wszystkim pomóc określić, czego pacjent potrzebuje i jaka forma wsparcia będzie dla niego odpowiednia. Warto pamiętać, że znalezienie właściwego psychologa nie zawsze oznacza wybór osoby z najdłuższą listą szkoleń czy największą liczbą opinii – znaczenie mają zarówno kompetencje, jak i poczucie bezpieczeństwa, wzajemnego zrozumienia oraz możliwość stworzenia dobrej relacji terapeutycznej.

Źródła

American Psychological Association. How to choose a psychologist. APA, 2019.
American Psychological Association. How to find help through seeing a psychologist. APA, 2019.
American Psychological Association. Recognition of Psychotherapy Effectiveness. APA.
DeAngelis T. Better relationships with patients lead to better outcomes. Monitor on Psychology, American Psychological Association, 2019.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Service user experience in adult mental health: improving the experience of care for people using adult NHS mental health services. Clinical guideline CG136.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Shared decision making. Guideline NG197, 2021.