Problemy z koncentracją u dzieci

Problemy z koncentracją u dzieci – jakie zrobić badania?

Trudności z koncentracją nie są diagnozą samą w sobie, lecz objawem, który może wynikać z różnych czynników: emocjonalnych, poznawczych, zdrowotnych lub środowiskowych. U części dzieci problemy pojawiają się okresowo (np. przy zmianie szkoły, stresie lub zmęczeniu), u innych mają charakter przewlekły i wpływają na funkcjonowanie szkolne oraz społeczne. Właściwa diagnoza powinna zawsze obejmować spojrzenie całościowe — nie tylko na uwagę, ale również na rozwój dziecka, zdrowie, emocje i warunki nauki.

1. Konsultacja psychologiczna i wywiad rozwojowy

Pierwszym krokiem powinna być konsultacja z psychologiem dziecięcym. Specjalista przeprowadza szczegółowy wywiad dotyczący rozwoju dziecka, przebiegu ciąży i porodu, funkcjonowania w domu i szkole, stylu uczenia się oraz trudności obserwowanych przez rodziców i nauczycieli. Już na tym etapie można ocenić, czy problem dotyczy głównie koncentracji, czy też wiąże się np. z emocjami, lękiem, nadpobudliwością lub trudnościami w uczeniu się.

2. Badanie funkcji poznawczych

W kolejnym etapie wykonuje się testy psychologiczne oceniające uwagę, pamięć, tempo pracy, kontrolę impulsów i funkcje wykonawcze. Mogą to być wystandaryzowane narzędzia do oceny inteligencji i procesów poznawczych, a także testy koncentracji uwagi. Wyniki pomagają ustalić, czy trudności wynikają z deficytów uwagi, wolniejszego przetwarzania informacji, problemów z pamięcią roboczą czy organizacją działania.

3. Diagnostyka w kierunku ADHD

Jeśli dziecko jest bardzo ruchliwe, impulsywne, łatwo się rozprasza i ma trudność z przestrzeganiem zasad, psycholog lub psychiatra może zalecić diagnostykę w kierunku ADHD. Obejmuje ona kwestionariusze dla rodziców i nauczycieli, obserwację dziecka oraz analizę funkcjonowania w różnych środowiskach. Ważne jest, aby diagnoza ADHD była wieloetapowa i oparta na kryteriach klinicznych, a nie tylko pojedynczym teście.

4. Ocena przetwarzania słuchowego i wzrokowego

Problemy z koncentracją mogą wynikać także z trudności w przetwarzaniu bodźców — dziecko może słyszeć poprawnie, ale mieć trudność z rozumieniem dłuższych poleceń lub filtrowaniem hałasu. W takich sytuacjach warto rozważyć diagnozę przetwarzania słuchowego (APD) oraz badania funkcji wzrokowych, szczególnie jeśli dziecko szybko się męczy przy czytaniu lub pisaniu.

5. Badanie QEEG (mapowanie mózgu)

Uzupełnieniem diagnostyki może być badanie QEEG, czyli ilościowa analiza zapisu EEG. Pozwala ono ocenić wzorce aktywności fal mózgowych związanych m.in. z koncentracją, pobudzeniem i regulacją uwagi. QEEG nie zastępuje diagnozy psychologicznej ani psychiatrycznej, ale może dostarczyć dodatkowych informacji o funkcjonowaniu układu nerwowego i pomóc w planowaniu terapii, np. neurofeedbacku.

6. Konsultacja lekarska i badania medyczne

Czasami przyczyną trudności z koncentracją są czynniki zdrowotne: zaburzenia snu, niedobory żelaza, problemy z tarczycą, alergie, przewlekłe infekcje czy wady wzroku i słuchu. Pediatra może zalecić podstawowe badania krwi, konsultację okulistyczną lub laryngologiczną. Wykluczenie przyczyn somatycznych jest ważnym elementem pełnej diagnozy.

7. Diagnoza pedagogiczna lub w poradni psychologiczno-pedagogicznej

Jeśli trudności wpływają na naukę szkolną, warto rozważyć diagnozę w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Pozwala ona ocenić ryzyko dysleksji, trudności w uczeniu się, poziom umiejętności szkolnych oraz potrzeby edukacyjne dziecka. Na tej podstawie możliwe jest uzyskanie opinii lub orzeczenia, które umożliwia dostosowanie wymagań w szkole.

Podsumowanie

Problemy z koncentracją u dzieci mogą mieć wiele przyczyn, dlatego nie istnieje jedno uniwersalne badanie, które daje odpowiedź. Najlepsze efekty przynosi kompleksowa diagnoza obejmująca konsultację psychologiczną, ocenę funkcji poznawczych, ewentualną diagnostykę ADHD, badania sensoryczne, medyczne oraz — w razie potrzeby — QEEG. Wczesne rozpoznanie źródła trudności pozwala dobrać skuteczną pomoc i wspiera dziecko w osiąganiu sukcesów szkolnych oraz budowaniu pewności siebie.

Źródła

American Psychiatric Association (2022). DSM-5-TR Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

Barkley, R. A. (2015). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment.

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). ADHD: diagnosis and management (guidelines).

Anderson, V., Jacobs, R., Anderson, P. (2008). Executive Functions and the Frontal Lobes.

Barry, R. J., Clarke, A. R., Johnstone, S. J. (2003). EEG differences in ADHD: a review. Clinical Neurophysiology.

American Academy of Pediatrics. Recommendations for ADHD evaluation and management.

Chermak, G. D., Musiek, F. E. (2014). Handbook of Central Auditory Processing Disorder.