Diagnoza przetwarzania słuchowego – kiedy trudności w słyszeniu nie wynikają z problemu ze słuchem

Na czym polega przetwarzanie słuchowe?

Przetwarzanie słuchowe to złożony proces neurologiczny polegający na odbieraniu, analizowaniu i interpretowaniu bodźców dźwiękowych przez mózg. Nie dotyczy ono samego słuchu fizjologicznego, lecz tego, w jaki sposób mózg rozpoznaje i różnicuje dźwięki mowy, ich kolejność, natężenie czy kierunek. Dzięki prawidłowemu przetwarzaniu słuchowemu możliwe jest rozumienie mowy w hałasie, zapamiętywanie poleceń słownych, różnicowanie podobnie brzmiących głosek oraz rozwój czytania i pisania.

Czym są zaburzenia przetwarzania słuchowego (APD)?

Zaburzenia przetwarzania słuchowego (Auditory Processing Disorder – APD) występują wtedy, gdy mimo prawidłowego słuchu obwodowego mózg ma trudności z analizą informacji dźwiękowych. Dziecko może słyszeć, ale nie rozumieć komunikatów w pełni. Typowe objawy to m.in.: trudności w rozumieniu mowy w hałasie, częste proszenie o powtórzenie, problemy z koncentracją na poleceniach ustnych, wolniejsze tempo nauki czytania, kłopoty z zapamiętywaniem informacji słuchowych oraz nadwrażliwość na dźwięki.

Kiedy warto zgłosić się na diagnozę?

Diagnozę przetwarzania słuchowego warto rozważyć, gdy dziecko ma trudności szkolne niewspółmierne do poziomu inteligencji, problemy z rozumieniem poleceń nauczyciela, szybko się rozprasza podczas słuchania, myli podobne głoski lub ma opóźniony rozwój mowy. Badanie bywa także pomocne u dzieci z dysleksją, ADHD, zaburzeniami koncentracji lub trudnościami w komunikacji. Diagnoza może być również wskazana u młodzieży i dorosłych zgłaszających trudności w pracy wymagającej intensywnego przetwarzania informacji słuchowych.

Jak przebiega diagnoza przetwarzania słuchowego?

Proces diagnostyczny ma charakter wieloetapowy i obejmuje wywiad rozwojowy, analizę trudności oraz specjalistyczne testy słuchowe. Najpierw wyklucza się niedosłuch poprzez badanie audiologiczne. Następnie przeprowadza się testy oceniające m.in. rozumienie mowy w szumie, różnicowanie dźwięków, pamięć słuchową, lokalizację źródła dźwięku czy integrację informacji słuchowych. W wielu przypadkach diagnoza obejmuje także ocenę funkcjonowania poznawczego, uwagi oraz kompetencji językowych, aby określić rzeczywiste źródło trudności.

Co daje diagnoza?

Rzetelna diagnoza pozwala ustalić profil funkcjonowania słuchowego oraz wskazać konkretne obszary wymagające wsparcia. Na jej podstawie można zaplanować terapię słuchową, treningi funkcji poznawczych, dostosowania szkolne lub ćwiczenia domowe. Wczesne rozpoznanie trudności znacząco zwiększa skuteczność oddziaływań terapeutycznych i pomaga zapobiegać wtórnym problemom emocjonalnym, spadkowi motywacji czy obniżonej samoocenie dziecka.

Jak wygląda dalsze postępowanie po diagnozie?

Po zakończeniu badania rodzice otrzymują szczegółowy opis wyników oraz zalecenia terapeutyczne. Mogą one obejmować indywidualną terapię przetwarzania słuchowego, treningi uwagi słuchowej, ćwiczenia językowe, współpracę z logopedą lub psychologiem, a także wskazówki dla szkoły dotyczące organizacji środowiska nauki (np. miejsce w klasie, sposób przekazywania poleceń). Regularna terapia i współpraca specjalistów pozwalają stopniowo poprawić funkcjonowanie dziecka w codziennych sytuacjach edukacyjnych i społecznych.

Źródła:

American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Central Auditory Processing Disorder – Practice Portal.

British Society of Audiology (2018). Position Statement and Practice Guidance: Auditory Processing Disorder.

Chermak G.D., Musiek F.E. (red.). Handbook of Central Auditory Processing Disorder. Plural Publishing.

Keith R.W. SCAN-3 for Children and Adolescents: Tests for Auditory Processing Disorders. Pearson.

Katz J., Stecker N., Henderson D. Central Auditory Processing: A Transdisciplinary View. Mosby.