Artykuły
Psychologia w mediach
Media w psychologii
Title:

Zaburzenia osobowości

Date:
01 sierpnia 2021

Autor: Paweł Suchodolski - Psycholog

Long text:

Określenie zaburzenia osobowości warto zacząć od zdefiniowania samej osobowości - prawidłowo się rozwijającej. W psychologii przynosi to niemało kontrowersji, sporów i wiele definicji. Na potrzeby tego artykułu możemy przytoczyć definicję Pervina: “Osobowość jest to złożona całość myśli, emocji i zachowań, nadająca kierunek i wzorzec (spójność) życiu człowieka. Podobnie jak ciało, osobowość składa się zarówno ze struktur, jak i procesów, i odzwierciedla działanie tyleż natury (genów), co środowiska. Pojęcie osobowości obejmuje również czasowy aspekt funkcjonowania człowieka, osobowość bowiem zawiera wspomnienia przeszłości, reprezentacje mentalne teraźniejszości oraz wyobrażenia i oczekiwania co do przyszłości.”(1) Widzimy więc, iż osobowość to nasze zakorzenione (przez geny/dziedziczność, ale i wychowanie/środowisko) cechy psychiczne przejawiające się w każdej sferze funkcjonowania oraz odbierania rzeczywistości.

Według międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń psychicznych, zaburzenia osobowości to utrwalone wzorce zachowania, skrajne od typowych dla danej kultury i społeczeństwa, przynoszące zmęczenie albo cierpienie dla danej osoby. Są to głęboko zakorzenione cechy o bardzo małej elastyczności. Oznacza to, iż widząc i znając wady, trud, zmęczenie czy frustrację danego zachowania, nie jesteśmy w stanie tego kontrolować. Dotyczy to naszego świata spostrzegania, emocji, odczuwania i przede wszystkim interakcji ze społeczeństwem, czy z samym sobą. Wiąże się to z ogromną trudnością z funkcjonowaniem w środowisku, życiu partnerskim, rodzinnym, zawodowym oraz możliwym subiektywnym cierpieniem(2).

Zarówno osobowość, jak i jej zaburzenie strukturyzuje się z czasem. Nie możemy mówić o wykształconej osobowości przed 21-tym rokiem życia - część badań wskazuje na elastyczność kształtowania się osobowości nawet pomiędzy 20 a 30 rokiem życia(3). Tym samym warto mieć na uwadze, iż w dzieciństwie, czy wieku dorastania możemy mówić jedynie o rysie kształtującej się osobowości - bądź jej zaburzeniu. Według ówczesnych badań zaburzenia osobowości mogą dotyczyć około 10-13% populacji(4). Jest, to procent populacji ogólnej - a więc może różnić się wśród innych grup badawczych, np. pacjentów psychiatrycznych. Ponadto odsetki różnią się, co do konkretnych typów zaburzeń osobowości.

Według DSM-5 (Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych) możemy rozróżniać następujące typy zaburzeń osobowości(5):

TYP

Skrócony opis / Główne cechy

Osobowość schizotypowa

brak społecznych, interpersonalnych zdolności, dziwaczne idee, podejrzliwość 

Osobowość schizoidalna

wycofanie, słaba ekspresja emocji, samotność, obojętność, chłód emocjonalny

Osobowość paranoiczna

brak zaufania, podejrzliwość, lęk przed dawaniem informacji, reinterpretacja uwag

Osobowość borderline

impulsywność, wahania nastroju, lęk przed odrzuceniem, poczucie pustki, zachowania i myśli samobójcze, niestabilne relacje

Osobowość antyspołeczna

brak norm moralnych i społecznych, kłamanie, impulsywność, przemoc i agresja

Osobowość narcystyczna

wyższe mniemanie o sobie oraz wywyższanie - na zewnątrz, bardzo niska samoocena - wewnątrz, brak empatii

Osobowość histrioniczna

centrum uwagi, prowokacyjne i uderzające zachowania/ubiór, nagłe zmiany emocji

Osobowość unikająca

unikanie, odrzucanie, nieangażowanie się w różnych sferach, myślenie o krytyce

Osobowość zależna

brak samodzielności, brak sprzeciwu, brak inicjowania i podejmowania decyzji

Osobowość obsesyjno-kompulsyjna

perfekcjonizm, kontrola umysłowa, brak elastyczności, wyrzekania się przyjemności

Leczenie zaburzeń osobowości jest możliwe dzięki podjęciu psychoterapii. Badania wskazują na efektywność nurtów psychodynamicznego oraz poznawczo-behawioralnego(4). Warto na pierwszych konsultacjach z psychoterapeutą/psychologiem dowiedzieć się, który nurt będzie najbardziej odpowiedni. Ponadto możliwe jest wprowadzanie farmakologii - z zaleceniem lekarza psychiatry.

Bibliografia:

  1. Pervin, l. A. (2002). Psychologia osobowości. Sopot: GWP.

  2. ICD-10 (2000). Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Kraków: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”.

  3. Neckar, J. (2005). Stałość i zmiana osobowości w wieku dorosłym: perspektywa genetyki zachowania.

  4. Cierpiałkowska, L., Soroko, E. (2017). Zaburzenia osobowości. Problemy diagnozy klinicznej. Poznań: UAM Wydawnictwo Naukowe.

  5. American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM–5). Washington: APA; 2013.

Source link: